ჩვენი მზის სისტემის სტრუქტურა — სადაც შიდა ორბიტებზე კლდოვანი პლანეტებია, ხოლო გარედან გაზური გიგანტები — ასტრონომებისთვის ერთგვარ სტანდარტად იქცა. მეცნიერები წლების განმავლობაში მიიჩნევდნენ, რომ ეს კანონზომიერება სამყაროს მასშტაბით უნივერსალურია. თუმცა, ვარსკვლავ LHS 1903-ის გარშემო აღმოჩენილმა სისტემამ ეს მოსაზრება საფუძვლიანად შეარყია.

გამოცანა LHS 1903-ში

LHS 1903 არის პატარა, ცივი წითელი ჯუჯა ვარსკვლავი. უორვიკის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა, თომას უილსონის ხელმძღვანელობით, ევროპული კოსმოსური სააგენტოს (ESA) თანამგზავრ Cheops-ის მონაცემების ანალიზისას მოულოდნელი სურათი მიიღო. სისტემაში ოთხი პლანეტაა, რომელთა განლაგება სრულიად არღვევს ტრადიციულ მოდელებს.

პირველი პლანეტა კლდოვანია, მომდევნო ორი — გაზური, თუმცა მეოთხე, ყველაზე დაშორებული პლანეტა კვლავ კლდოვანი აღმოჩნდა. ეს „უკუღმა“ განლაგება მეცნიერებისთვის მოულოდნელი იყო, რადგან არსებული თეორიების მიხედვით, კლდოვანი პლანეტები ვარსკვლავთან ახლოს უნდა ყალიბდებოდნენ, სადაც რადიაცია აირებს აორთქლებს.

რატომ არის ეს სისტემა განსაკუთრებული?

მკვლევარებმა გამორიცხეს ვერსია, რომ გარე პლანეტამ ატმოსფერო კატასტროფული შეჯახების შედეგად დაკარგა. კომპიუტერულმა სიმულაციებმა აჩვენა, რომ პლანეტების ორბიტალური ქცევა ამ თეორიას არ ემთხვევა. მეცნიერები ახლა უფრო რადიკალურ ჰიპოთეზას განიხილავენ: პლანეტები სისტემაში შესაძლოა ერთდროულად არ ჩამოყალიბებულან.

„ეს შეიძლება იყოს პირველი მტკიცებულება პლანეტისა, რომელიც აირებისგან დაცლილ გარემოში ჩამოყალიბდა“, — აცხადებს თომას უილსონი. ეს ნიშნავს, რომ გარე პლანეტა შესაძლოა სისტემის ფორმირების გვიანდელ ეტაპზე გაჩნდა, როდესაც სამშენებლო მასალა, კერძოდ აირი, უკვე ამოწურული იყო.

რას ნიშნავს ეს აღმოჩენა?

ESA-ს მკვლევარი იზაბელ რებოლიდო აღნიშნავს, რომ ასტრონომია ახლა იმ ეტაპზეა, როდესაც ძველი თეორიების გადასინჯვა ხდება საჭირო. რაც უფრო მეტ ეგზოპლანეტურ სისტემას ვიკვლევთ, მით უფრო ნათელი ხდება, რომ მზის სისტემის სტრუქტურა შესაძლოა მხოლოდ ერთ-ერთი ვარიანტი იყოს და არა უნივერსალური კანონი.

ეს აღმოჩენა მეცნიერებს უბიძგებს, პლანეტების ფორმირების პროცესს არა როგორც ერთჯერად, სტატიკურ მოვლენას, არამედ როგორც დინამიკურ და თანმიმდევრულ პროცესს, ისე შეხედონ. კვლევა გრძელდება, რათა დადგინდეს, რამდენად ხშირია ასეთი „უკუღმა“ სისტემები კოსმოსში.