იაპონიის საოჯახო სამართალში ისტორიული ცვლილება განხორციელდა. 2026 წლის 1-ლი აპრილიდან ქვეყნის სამოქალაქო კოდექსში შეტანილი შესწორება განქორწინებულ მშობლებს შვილებზე ერთობლივი მეურვეობის უფლებას აძლევს. ეს ნაბიჯი სერიოზულ დარტყმას აყენებს ათწლეულების განმავლობაში დამკვიდრებულ პრაქტიკას, როდესაც განქორწინება ავტომატურად ნიშნავდა ერთ-ერთი მშობლის სრულ იზოლაციას შვილებისგან.

სისტემა, რომელმაც ათასობით ოჯახი დაანგრია

წლების განმავლობაში იაპონია G7-ის ქვეყნებს შორის ერთადერთი იყო, რომელიც ერთობლივი მეურვეობის კონცეფციას არ აღიარებდა. კანონმდებლობა იმდენად მკაცრი იყო, რომ შვილების მეურვეობა ხშირად იმ მშობელს რჩებოდა, ვინც მათთან ერთად პირველი ტოვებდა სახლს. მეორე მშობელი კი, ურთიერთობის ხარისხის მიუხედავად, პრაქტიკულად იკარგებოდა ბავშვის ცხოვრებიდან, თუკი მეურვე მხარე მათ კონტაქტის უფლებას არ მისცემდა.

ჯონ დენგი (სახელი შეცვლილია), რომელიც იაპონიაში 22 წელია ცხოვრობს, ამ სისტემის მსხვერპლია. განქორწინების შემდეგ მას შვილებთან მხოლოდ თვეში რამდენიმე საათი, მეთვალყურეობის ქვეშ შეხვედრის უფლება ჰქონდა. „ეს არის სისტემა, რომელიც მშობლებსა და შვილებს შორის კავშირს ანადგურებს. თავს უსუსურად ვგრძნობდი, რადგან კანონი ამის საშუალებას იძლეოდა“, - ამბობს ის.

სტატისტიკა და ცვლილებების საჭიროება

2024 წლის მონაცემებით, იაპონიაში ქორწინებების თითქმის 38.5% განქორწინებით დასრულდა. იმავე წელს 164 000-ზე მეტი არასრულწლოვანი აღმოჩნდა იმგვარი მეურვეობის პირობებში, რომელიც მშობლებს შორის ურთიერთობას ზღუდავდა. შემთხვევების 86%-ზე მეტში მეურვეობა დედებს მიენიჭათ.

იურისტები და ექსპერტები მიესალმებიან რეფორმას. ტოკიოში მოღვაწე საოჯახო სამართლის ადვოკატი, სეია საიტო, აღნიშნავს, რომ ეს გადაწყვეტილება ბავშვების ინტერესების გათვალისწინებისკენ გადადგმული ნაბიჯია. „ეს არ არის გამარჯვებულის ან დამარცხებულის პოვნა, ეს არის ბავშვის საუკეთესო ინტერესების დაცვა“, - ამბობს საიტო.

კრიტიკა და რისკები

მიუხედავად ოპტიმიზმისა, რეფორმას ჰყავს ოპონენტებიც. უფლებადამცველები, მათ შორის „All Japan Women's Shelter Network“-ის ხელმძღვანელი ჩისატო კიტანაკა, აფრთხილებენ მთავრობას, რომ ერთობლივი მეურვეობა შესაძლოა საშიში აღმოჩნდეს ოჯახური ძალადობის მსხვერპლთათვის. არსებობს შიში, რომ მოძალადე პარტნიორები კანონს ბერკეტად გამოიყენებენ, რათა მსხვერპლთან კონტაქტი შეინარჩუნონ.

კანონმდებლობაში გათვალისწინებულია დამცავი მექანიზმებიც. თუ სასამართლო დარწმუნდება, რომ განქორწინებამდე ოჯახში ძალადობის ფაქტები არსებობდა, მოსამართლე ვალდებულია, ერთპიროვნული მეურვეობა დაადგინოს. თუმცა, მსხვერპლთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ მტკიცებულებების წარდგენა რთული იქნება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ძალადობა ფიზიკური ნიშნების გარეშე მიმდინარეობდა.