დიდი ბრიტანეთის სამეცნიერო საზოგადოება მძიმე კრიზისის წინაშეა. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანა ათწლეულების განმავლობაში ფუნდამენტური მეცნიერების ლიდერი იყო, დღეს ფიზიკისა და ასტრონომიის მიმართულებით დაფინანსების რადიკალური შემცირება იგეგმება.

ფუნდამენტური კვლევების საფრთხე

საუბარია ე.წ. „ცისფერი ცის“ (blue-sky) კვლევებზე, რომლებიც კონკრეტულ პრაქტიკულ მიზანს კი არ ემსახურება, არამედ სამყაროს კანონზომიერებების შესწავლას ისახავს მიზნად. სწორედ ასეთი კვლევების შედეგია დნმ-ის სტრუქტურის აღმოჩენა ან პირველი კომპიუტერის შექმნა.

თუმცა, მეცნიერებათა და ტექნოლოგიების დაწესებულებების საბჭომ (STFC) ბიუჯეტის შესაძლო 30%-იანი შემცირება დააანონსა. ეს გადაწყვეტილება პირდაპირ აისახება საერთაშორისო პროექტებზე, მათ შორის დიდი ადრონული კოლაიდერის განახლების სამუშაოებზე.

ახალგაზრდა მეცნიერების გადინება

დურჰამის უნივერსიტეტის თეორიული ფიზიკოსის, დოქტორ საიმონ უილიამსის თქმით, დაფინანსების დეფიციტის გამო, დაახლოებით 30-მდე ნიჭიერმა ახალგაზრდა ფიზიკოსმა წელს გრანტი ვერ მიიღო. ბევრი მათგანი იძულებულია კარიერა საზღვარგარეთ გააგრძელოს ან საერთოდ მიატოვოს მეცნიერება.

„თქვენ კლავთ ხეს, როდესაც მის ფესვებს ჭრით“, - განაცხადა უილიამსმა ბრიტანეთის პარლამენტში გამართულ მოსმენაზე.

პოლიტიკური დაპირისპირება

მთავრობა და ბრიტანეთის კვლევისა და ინოვაციების სააგენტო (UKRI) ამტკიცებენ, რომ ფუნდამენტური მეცნიერება დაცულია. ისინი ახალ „ვედროების სისტემას“ ნერგავენ, სადაც თანხები სამ კატეგორიად იყოფა: ფუნდამენტური კვლევები, სამთავრობო პრიორიტეტები (მაგ. ხელოვნური ინტელექტი) და ბიზნესის განვითარება.

კრიტიკოსები კი მიიჩნევენ, რომ რეალურად ფული „ცისფერი ცის“ კვლევებიდან სხვა, უფრო „პრაქტიკულ“ მიმართულებებზე გადადის. ოფიციალური დოკუმენტები და სტრატეგიული ჩანაწერები მიანიშნებს, რომ ეს პროცესი მიზანმიმართულად მიმდინარეობს, რასაც უარყოფს მეცნიერების მინისტრი ლორდი ვალანსი.

პრობლემას ართულებს UKRI-ს ბუღალტრული აღრიცხვის გაუმჭვირვალობა. პარლამენტის მეცნიერების, ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების კომიტეტმა ვერ მიიღო ზუსტი მონაცემები იმის შესახებ, თუ როგორ შეიცვალა დაფინანსება რეორგანიზაციის შემდეგ.