სტოუნჰენჯის მიმდებარე ტერიტორიაზე, ინგლისის ისტორიული მემკვიდრეობის დაცვის ორგანიზაციამ უნიკალური არქეოლოგიური ექსპერიმენტი დაასრულა. 4500 წლის წინანდელი ნეოლითური დარბაზი, რომელიც ცნობილია როგორც „კუსუმას დარბაზი“, ისტორიული სიზუსტით აღადგინეს.

ისტორიული კვალი და თანამედროვე ხელობა

ნაგებობა ეფუძნება არქეოლოგიურ მონაცემებს, რომლებიც ცნობილია როგორც „Durrington 68“. ეს უნიკალური ნაგებობა ჯერ კიდევ 1928 წელს აღმოაჩინეს, თუმცა მისი რეალური დანიშნულება დღემდე კამათის საგანია. ზოგიერთი მკვლევარი მას რიტუალურ სივრცედ მიიჩნევს, ზოგი კი — საქონლის სადგომად ან მუშახელის თავშესაფრად.

პროექტის ფარგლებში 7-მეტრიანი ნაგებობა 100-ზე მეტმა მოხალისემ ცხრა თვის განმავლობაში, მხოლოდ ხელის იარაღებით ააშენა. არქეოლოგმა ლუკ ვინტერმა, რომელიც მშენებლობას ხელმძღვანელობდა, განაცხადა, რომ თითოეული ნაჯახის დარტყმაც კი დოკუმენტირებული იყო, რათა ნეოლითური ეპოქის ტექნოლოგიები მაქსიმალურად ზუსტად ყოფილიყო რეპროდუცირებული.

ზამთრის მზებუდობის საიდუმლო

მკვლევრებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი აღმოჩენა ნაგებობის ორიენტაცია აღმოჩნდა. ისევე, როგორც თავად სტოუნჰენჯი, ეს დარბაზიც ზამთრის მზებუდობასთან არის სინქრონიზებული. ვინტერის თქმით, მზებუდობის დილით ნაგებობის ჩრდილი ზუსტად ცენტრალურ საყრდენ სვეტზე ეცემა, რაც უძველესი მშენებლების ასტრონომიულ ცოდნაზე მიუთითებს.

„ეს არ არის მხოლოდ მეცნიერება, ეს არის სოციალური კავშირების გამოხატულება. იმ ეპოქის ადამიანები ცდილობდნენ შეექმნათ რაღაც, რაც მათ გააერთიანებდა“, — აღნიშნა სტოუნჰენჯის კურატორმა უინ სკატმა.

საგანმანათლებლო ცენტრი მომავალი თაობებისთვის

„კუსუმას დარბაზი“ ზაფხულში გაიხსნება და ის გახდება ნაწილი ფართომასშტაბიანი საგანმანათლებლო ინიციატივისა. English Heritage-ის მიზანია, მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში წლიურად 100 000-მდე მოსწავლეს უმასპინძლოს. ახალი სასწავლო ცენტრი, რომელიც 2026 წლის ბოლოსთვის დასრულდება, სრულად უფასო იქნება საგანმანათლებლო ჯგუფებისთვის.

მოსწავლეებს შესაძლებლობა ექნებათ, „დროში იმოგზაურონ“: დარბაზში ისინი ისწავლიან პრეისტორიული თიხის ჭურჭლის დამზადებას და ნეოლითური ცხოვრების წესის გაცნობას. ეს პრაქტიკული გამოცდილება მიზნად ისახავს ისტორიის გაცოცხლებას და უძველესი საზოგადოების კოლექტიური სულისკვეთების გააზრებას.