სამი წლის წინ, ხმელთაშუა ზღვის სიღრმეში მეცნიერებმა უპრეცედენტო მოვლენა დააფიქსირეს — კოსმოსური ნეიტრინო, რომლის ენერგიამ 220 PeV-ს მიაღწია. ეს მაჩვენებელი ათჯერ აღემატება მანამდე დაფიქსირებულ ნებისმიერ მაღალი ენერგიის ნაწილაკს, რამაც ასტროფიზიკოსები რთული გამოცანის წინაშე დააყენა.

ჟურნალ Journal of Cosmology and Astroparticle Physics-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევა გვთავაზობს პასუხს, თუ საიდან შეიძლება მოდიოდეს ეს ენერგია. მეცნიერთა აზრით, წყარო შესაძლოა „ბლაზარები“ იყოს — გალაქტიკის აქტიური ბირთვები, რომლებსაც ზემასიური შავი ხვრელები მართავენ და კოსმოსში პლაზმის უზარმაზარ ჭავლებს ისვრიან.

აღმოჩენა მშენებარე ობსერვატორიაში

ნეიტრინო 2023 წლის 13 თებერვალს სიცილიის სანაპიროსთან განთავსებულ ობსერვატორია KM3NeT/ARCA-მ დააფიქსირა. საინტერესოა, რომ აღმოჩენის მომენტში ობსერვატორია ჯერ კიდევ მშენებლობის პროცესში იყო და მისი საპროექტო სიმძლავრის მხოლოდ 10% იყო ამოქმედებული.

მიუხედავად არასრული კონფიგურაციისა, დეტექტორმა მაინც შეძლო სიგნალის დაჭერა, რომელიც მეცნიერებისთვის მანამდე უცნობი იყო. მკვლევრებმა საქმეს სასამართლო ექსპერტიზის მეთოდებით მიუდგნენ: მათ სიმულაციები შექმნეს და თეორიული მოდელები რეალურ დაკვირვებებს შეადარეს.

რატომ ბლაზარები?

ხშირად, კოსმოსური მოვლენებისას მეცნიერები ეძებენ ელექტრომაგნიტურ კვალს — რადიოტალღებს, რენტგენის ან გამა-სხივებს. ამ შემთხვევაში, ნეიტრინოსთან ერთად მსგავსი სიგნალი არ დაფიქსირებულა. ეს ფაქტი მიანიშნებს, რომ ნაწილაკი შეიძლება მოდიოდეს არა ერთი კონკრეტული მოვლენიდან, არამედ ბლაზარების მთელი პოპულაციიდან, რაც ქმნის ნეიტრინოების დიფუზურ ნაკადს.

კვლევის ავტორმა მერიემ ბენდაჰმანმა აღნიშნა, რომ ბლაზარების მოდელირება რეალისტური პარამეტრებით შესაძლებელს ხდის ამ ენერგიის ახსნას ისე, რომ არ დაირღვეს გამა-სხივების ფონის ცნობილი შეზღუდვები. მკვლევრებმა გამოიყენეს მონაცემები IceCube-სა და NASA-ს Fermi-ს ტელესკოპებიდან, რათა დაედგინათ, რამდენად სარწმუნოა მათი ჰიპოთეზა.

შემდეგი ნაბიჯები

მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ ჰიპოთეზის სრულად დასადასტურებლად მეტი მონაცემია საჭირო. KM3NeT-ის სრული ექსპლუატაცია საშუალებას მისცემს მკვლევრებს, უფრო ზუსტი სტატისტიკური ანალიზი ჩაატარონ. თუ თეორია დადასტურდება, ეს ფუნდამენტურად შეცვლის ჩვენს წარმოდგენას შავი ხვრელების მიერ ნაწილაკების ემისიის შესაძლებლობებზე.