დიდი ბრიტანეთის მთავრობა საარჩევნო სისტემის დაჩქარებულ რეფორმას გეგმავს. მიზანი მანჩესტერის მერის პოტენციური არჩევნებისთვის მომზადებაა, რომელიც შესაძლოა მიმდინარე წელსვე გახდეს საჭირო.

რა იცვლება საარჩევნო პროცესში?

ამჟამად დიდი ბრიტანეთის საყოველთაო არჩევნებში „პირველი წარმატებულის“ (First Past the Post) პრინციპი მოქმედებს, სადაც გამარჯვებულია ის, ვინც ყველაზე მეტ ხმას აგროვებს. მთავრობა კი მანჩესტერის მერის არჩევნებისთვის „დამატებითი ხმის“ (Supplementary Vote) სისტემის დაბრუნებას აპირებს.

ამ სისტემის მიხედვით, ამომრჩეველი აფიქსირებს საკუთარ პირველ და მეორე ფავორიტს. თუ კანდიდატთაგან ვერცერთი ვერ აგროვებს ხმების 50%-ზე მეტს პირველ ტურში, საქმე მეორე ტურამდე მიდის. ამ დროს ხდება მეორე არჩევანის ხმების გათვალისწინებაც, რაც გამარჯვებულს უფრო ფართო საზოგადოებრივ მხარდაჭერას ანიჭებს.

რატომ ხდება ცვლილება ახლა?

აღნიშნული ცვლილება თავდაპირველად 2026 წლის მაისის შემდეგ იყო დაგეგმილი, თუმცა პოლიტიკური მოვლენების განვითარებამ პროცესის დაჩქარება მოითხოვა. საქმე ეხება მანჩესტერის მოქმედ მერს, ენდი ბერნემს, რომელიც Makerfield-ის ოლქში საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილეობს.

თუ ბერნემი გაიმარჯვებს, ის იძულებული იქნება მერის პოსტი დატოვოს, რაც ავტომატურად გამოიწვევს ახალი არჩევნების დანიშვნას. ადგილობრივი თვითმმართველობის მინისტრმა, სამანტა დიქსონმა განაცხადა, რომ მთავრობა მუშაობს ცვლილებების 19 ივნისისთვის ძალაში შესვლაზე.

პოლიტიკური კონტექსტი

„დამატებითი ხმის“ სისტემა დიდ ბრიტანეთში 2022 წლამდე უკვე მოქმედებდა, თუმცა მაშინდელმა კონსერვატორულმა მთავრობამ ის გააუქმა და „პირველი წარმატებულის“ მოდელით ჩაანაცვლა. ლეიბორისტულმა მთავრობამ, 2024 წლის არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ, ძველი სისტემის აღდგენა გადაწყვიტა.

მიუხედავად იმისა, რომ საარჩევნო კომისია მზადყოფნას გამოთქვამს, უწყება აფრთხილებს ხელისუფლებას, რომ საარჩევნო ოფიცრებს ცვლილებების ეფექტიანად განსახორციელებლად მოსამზადებელი დრო სჭირდებათ. მთავრობა პირობას დებს, რომ საზოგადოებას სისტემის შესახებ მკაფიო ინფორმაციას მიაწვდის.

პრემიერ-მინისტრ კირ სტარმერის პოზიცია საარჩევნო რეფორმასთან დაკავშირებით წინააღმდეგობრივია. მიუხედავად იმისა, რომ 2020 წელს ის რეფორმების მომხრე იყო, 2024 წლის წინასაარჩევნო პროგრამაში ეს დაპირება არ შეუტანია. თუმცა, ლეიბორისტული პარტიის 60-ზე მეტი წევრი უკვე ღიად აკრიტიკებს არსებულ სისტემას და მას „გატეხილს“ უწოდებს.