ირანის წინააღმდეგ აშშ-ისა და ისრაელის მიერ სამი დღის წინ დაწყებულმა სამხედრო კამპანიამ ევროპა კიდევ ერთხელ დააყენა მწვავე კრიზისის წინაშე. კონტინენტი მოუმზადებელი აღმოჩნდა მოვლენების ასეთი განვითარებისთვის, რამაც ევროპული ერთიანობის ფასადური მხარე გამოაჩინა.

ამ დროისთვის ევროპის ქვეყნების მთავარი საზრუნავი რეგიონში მყოფი საკუთარი მოქალაქეების უსაფრთხოება და ევაკუაციის გეგმებია. პარალელურად, მთავრობები შიშობენ, რომ კონფლიქტი ევროპაში ენერგორესურსებისა და საკვები პროდუქტების ფასების მკვეთრ ზრდას გამოიწვევს. ბუნებრივი აირის ღირებულებამ უკვე მიაღწია იმ ნიშნულს, რომელიც ბოლოს 2022 წელს, რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის შემდეგ დაფიქსირდა.

პოლიტიკური დისონანსი

ევროპის „დიდმა სამეულმა“ – საფრანგეთმა, გერმანიამ და დიდმა ბრიტანეთმა – გასულ შაბათ-კვირას ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს. მათ ირანი გააფრთხილეს, რომ მზად არიან „თავდაცვითი ზომები“ მიიღონ, თუ თეირანი სარაკეტო თავდასხმებს არ შეწყვეტს. თუმცა, ამის მიღმა კონსენსუსი ირღვევა.

დიდი ბრიტანეთი დათანხმდა აშშ-ის მოთხოვნას, გამოიყენოს ბრიტანული სამხედრო ბაზები ირანული სამიზნეების წინააღმდეგ. ამავდროულად, საფრანგეთი აძლიერებს საკუთარ ყოფნას რეგიონში, მას შემდეგ რაც ირანულმა დარტყმამ არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში ფრანგული ბაზა დააზიანა. გერმანია კი აცხადებს, რომ მხოლოდ თავდაცვითი მიზნებისთვისაა მზად.

გაურკვეველი წესები

ევროპელი ლიდერები ფრთხილობენ, რომ ღიად არ გააკრიტიკონ აშშ-ის ქმედებები, რათა დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციასთან ურთიერთობა არ გააფუჭონ. მათთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რომ ახლო აღმოსავლეთის კრიზისმა აშშ-ის ყურადღება არ გადაიტანოს უკრაინის ომისგან, რომელიც ევროპული უსაფრთხოების მთავარი გამოწვევაა.

ეს პოზიცია ესპანეთის პრემიერ-მინისტრმა პედრო სანჩესმა გააპროტესტა. მისი თქმით, შესაძლებელია ერთდროულად გმობდე ირანულ რეჟიმს და ეწინააღმდეგებოდე საერთაშორისო სამართლის დარღვევით განხორციელებულ სამხედრო ინტერვენციას. შედეგად, ესპანეთმა უარი თქვა საკუთარი ბაზების გამოყენებაზე ირანზე თავდასხმებისთვის.

სტრატეგიული ავტონომიის პრობლემა

ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი კაია კალასი და ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი განსხვავებულ რიტორიკას იყენებენ. ფონ დერ ლაიენი ღიად მოუწოდებს ირანში „სანდო ტრანზიციისკენ“, რაც რეჟიმის შეცვლის მცდელობას ჰგავს, მაშინ როდესაც საგარეო საქმეთა მინისტრები ამგვარ მოწოდებებს თავს არიდებენ.

პრეზიდენტმა მაკრონმა ორშაბათს გამოაცხადა საფრანგეთის ბირთვული დოქტრინის ცვლილების შესახებ. ევროპა აცნობიერებს, რომ აშშ-ის „ბირთვული ქოლგა“ აღარ არის უპირობო გარანტია. შვედეთი, გერმანია და პოლონეთი უკვე ესაუბრნენ პარიზს ევროპული დაცვის გაფართოების თაობაზე.

ევროპის პარლამენტის პრეზიდენტის, რობერტა მეცოლას შეფასებით, ევროპის თავდაცვითი სისტემა არაეფექტურია. მაშინ როცა აშშ დაახლოებით 30 ტიპის იარაღს იყენებს, ევროპაში 178 სხვადასხვა სისტემაა, რაც ხარჯებს ზრდის და პროცესებს ანელებს.