დიდი ბრიტანეთის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მდინარე, უაი (River Wye), ოფიციალურად აღიარეს „ცოცხალ ეკოსისტემად“. ეს გადაწყვეტილება, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით პრეცედენტულია, მიზნად ისახავს უელსის მთებიდან ბრისტოლის ყურემდე გადაჭიმული 130-მილიანი წყლის არტერიის გადარჩენას.

ახალი ქარტია, რომელიც ჰეი-ონ-უაის ლიტერატურულ ფესტივალზე საზეიმოდ მიიღეს, მდინარეს რამდენიმე ფუნდამენტურ უფლებას ანიჭებს. მათ შორისაა დინების უფლება, ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნება, დაბინძურებისგან გათავისუფლება და რეგენერაციის შესაძლებლობა. გარდა ამისა, მდინარეს ექნება უფლება, ჰყავდეს წარმომადგენელი, რომელიც მის ინტერესებს დაიცავს.

ეკოლოგიური კრიზისი და ბრძოლა გადარჩენისთვის

მიუხედავად იმისა, რომ უაის დიდი ნაწილი დაცულ ტერიტორიად ითვლება, მდინარე ბოლო ათწლეულში ეკოლოგიური კოლაფსის ზღვარზე აღმოჩნდა. გარემოსდამცველები აცხადებენ, რომ პრობლემების მთავარი მიზეზი ინდუსტრიული მეფრინველეობის ფერმების გაფართოება და საკანალიზაციო სისტემებიდან ჩამდინარე წყლებია.

აზოტის ჭარბმა რაოდენობამ მდინარეში წყალმცენარეებისა და სოკოების უკონტროლო ზრდა გამოიწვია, რამაც ეკოსისტემა ფაქტობრივად გაგუდა. ამჟამად ჰაი-კორტში მიმდინარეობს მასშტაბური სასამართლო დავა, სადაც 4 500-ზე მეტი ადგილობრივი მცხოვრები მოითხოვს, რომ მსხვილმა მწარმოებლებმა, მათ შორის Avara Foods-მა და Dŵr Cymru-მ (Welsh Water), პასუხისმგებლობა აიღონ მდინარის გაწმენდაზე.

რა იცვლება ახალი სტატუსით?

ჰერეფორდშირისა და პოუისის საგრაფოების საბჭოებმა ქარტია უკვე აამოქმედეს. უახლოეს პერიოდში ანალოგიურ ნაბიჯს გლოსტერშირისა და მონმუთშირის საბჭოებიც გეგმავენ. ეს ქმედება მსოფლიოში მიმდინარე „ბუნების უფლებების“ მოძრადამცველი“ მოძრაობის ნაწილია.

„მდინარე უაი ჩვენი მემკვიდრეობისა და გარემოს ცენტრალური ნაწილია. ამ ქარტიის მიღებით ჩვენ მკაფიო გზავნილს ვაგზავნით: მდინარის ჯანმრთელობა პრიორიტეტია და ის დაცული უნდა იყოს“, - აცხადებენ ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები.

2025 წელს ეკოლოგი ლუიზ ბოდნარი გახდა პირველი ოფიციალური „მდინარე უაის ხმა“. მას აქვს ხმის უფლება მმართველ საბჭოში, რაც მდინარის ინტერესების პირდაპირ ლობირებას უზრუნველყოფს.

თუმცა, აქტივისტები აფრთხილებენ, რომ მხოლოდ ქარტია საკმარისი არ იქნება. ანჯელა ჯოუნსის თქმით, მდინარე კვლავ „ეკოლოგიური კოლაფსის ზღვარზეა“. მისი განცხადებით, საჭიროა მკაცრი რეგულაციები მეფრინველეობის ფერმებისთვის, დაბინძურების ლიმიტების დაწესება და სრულფასოვანი დაფინანსება აღდგენითი სამუშაოებისთვის.